Mosselen uit Yerseke

De mosselcultuur is ouder dan de oesterteelt van Yerseke: ze dateert al uit de vijftiende eeuw. Vandaag komt hier alle mosselhandel van Nederland samen, op de enige mosselveiling van het land, gecontroleerd door het Mosselkantoor.

Waar komt het mosselzaad vandaan, en hoe groeit het uit tot een Zeeuwse mossel?

Mosselzaad wordt opgevist in de Waddenzee en daarna uitgestrooid op percelen in de Oosterschelde, waar de mosselen verder groeien tot ze klaar zijn voor de veiling.

De mossel die uiteindelijk op tafel komt, heeft dus al een reis achter de rug voordat hij in Yerseke wordt geveild: geboren in het Waddengebied, opgegroeid in de Oosterschelde. Dat de mosselcultuur zelf teruggaat tot de vijftiende eeuw, maakt haar een van de oudste vormen van schelpdierteelt in dit deel van Zeeland — ouder dan de oesterputten, ouder zelfs dan de meeste gebouwen die nu aan de haven staan.

Waarom heeft Yerseke de enige mosselveiling van Nederland?

In Yerseke staat de enige mosselveiling van Nederland. Ook vissers uit naburige vissersdorpen brengen hun vangst hierheen om te veilen.

Die centrale positie is geen toeval: het dorp bouwde zijn handelsnetwerk, kennis en infrastructuur eeuwenlang uit rond de mossel en de oester tegelijk, en werd zo vanzelf het verzamelpunt voor de hele sector. Wie vandaag in Nederland mosselen koopt, koopt met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid iets dat via Yerseke is gegaan.

Wat doet het Mosselkantoor?

Het Mosselkantoor controleert de kwaliteit van alle mosselen die in Yerseke worden aangeboden, ook importmosselen. Pas na die controle mogen ze worden verkocht.

Die controle geldt zonder uitzondering: elke mossel die de veiling passeert, is eerst langs het Mosselkantoor gegaan. Voor kopers is dat een geruststelling die niet elke schelpdiersector ter wereld kan bieden — hier wordt niet zomaar iets doorverkocht omdat het nu eenmaal in de haven ligt.

Mag een importmossel de naam “Zeeuwse mossel” dragen?

Ja: importmosselen mogen “Zeeuwse mosselen” heten zodra handelaren ze hebben opgeslagen in zogenoemde natte pakhuizen in de Oosterschelde.

Dat klinkt misschien als een omweg, maar het is precies zo geregeld en we vertellen het liever eerlijk dan dat we het verzwijgen: een mossel die ergens anders is opgegroeid, verdient het label “Zeeuws” zodra hij een tijd in het water van de Oosterschelde heeft doorgebracht. De natte pakhuizen zijn daarmee net zo goed een kwaliteitsstap als een herkomstformaliteit.

Hoe werkt de vrijwillige veilplicht, en wat is de ophoudprijs?

Alle aanbieders houden zich aan een vrijwillige veilplicht: de mosselprijs komt tot stand op de veiling zelf. Onder de zogeheten ophoudprijs worden mosselen niet verkocht, maar overgenomen door het Mosselfonds.

In de vijf jaar tot 2009 liep de veilprijs op van 95 euro per 100 kilogram in 2005 naar 180 euro in 2009 — een verdubbeling die laat zien hoe direct vraag en aanbod hier worden vertaald in een prijs. Mosselen die onder de ophoudprijs zouden gaan, koopt het Mosselfonds op. Ze worden opgeslagen in de Oosterschelde en in december alsnog verkocht; de opbrengst vloeit terug in het fonds, zodat de sector zichzelf een beetje beschermt tegen een slecht jaar.

Waarheen gaat de mosselexport vanuit Yerseke?

Circa 65 procent van de mosselexport gaat naar België, 23 procent naar Frankrijk. De rest blijft in Nederland of gaat naar andere landen.

Cijfers uit 2009 laten zien hoe groot de sector destijds was: ongeveer 50 mosselkwekers met 56 vaartuigen, een aanvoer van circa 46 miljoen kilogram met een waarde van 56 miljoen euro, en een import van 27 miljoen euro. Sinds 2005 schommelde de jaarlijkse aanvoer tussen 30 en 58 miljoen kilogram — een bandbreedte die laat zien hoe gevoelig deze sector blijft voor het weer, het water en de natuur.

Hoe werd er vroeger gevist: wat waren de hoogaars en de hengst?

Vroeger werd er gevist met kleine zeilschepen, de hoogaars en de hengst. Nu vissen moderne schepen met geavanceerde navigatieapparatuur.

Die overgang van zeil naar motor, van kompas naar navigatiesysteem, veranderde het vak, maar niet het ritme: nog altijd bepaalt het getij van de Oosterschelde wanneer een mosselkotter uitvaart. Naast oesters en mosselen wordt er trouwens ook op kreeften gevist — een kleiner verhaal, maar wel een die laat zien hoe rijk de Oosterschelde als viswater is. Voor het grotere verhaal achter die rijkdom, en de neergang die erop volgde, lees je het Zeeuwse Klondike.

Feiten op een rij

Begrippen uit de mosselketen

Mosselzaad

Jonge mosselen, opgevist in de Waddenzee en uitgestrooid op percelen in de Oosterschelde om verder te groeien.

Mosselkantoor

Instantie die de kwaliteit van alle mosselen op de veiling van Yerseke controleert, ook importmosselen, voordat ze verkocht mogen worden.

Natte pakhuizen

Opslagplekken in de Oosterschelde waar handelaren importmosselen bewaren; daarna mogen ze als “Zeeuwse mossel” worden verkocht.

Ophoudprijs

De ondergrens waaronder mosselen niet worden verkocht, maar overgenomen door het Mosselfonds en in december alsnog aangeboden.

Hoogaars en hengst

Traditionele kleine zeilschepen waarmee vroeger op mosselen werd gevist, inmiddels vervangen door moderne schepen.